محمد بن عبد الله بن محمد بن إبراهیم لواتی طنجی، ابو عبد الله موسوم به ابن بطوطه، در شهر طنجه سال ۷۰۳ ق/۱۳۰۴ م در مغرب بدنیا آمد. وی کتاب خود را که شرحی است از سفر 29 ساله اش به گوشه و کنار جهان عصر خود، «تحفة الانظار فی غرائب الاسفار» نامید. وی سفرنامه اش را به دستور یکی از امرای مغرب یا مراکش نگاشت. بیشتر از ۲۰ درصد این کتاب به شرح و توصیف سفر ابن بطوطه به هندوستان و جزایر مالدیو اختصاص یافته‌است.
سفر ابن بطوطه در روز پنجشنبه ۶ تیر سال ۷۰۴ هجری خورشیدی آغاز شد وبا بازگشت وی به شهر فاس پایتخت ابی عنان المرینی پادشاه مراکش در پایان دی ماه سال ۷۳۳ خورشیدی پایان یافت. ابن بطوطه در مسیر سفر خود تنها به قاره های آمریکا و اقیانوسیه سفر نکرد چون در ان زمان جهان به ۷ آسمان و هفت دریا و هفت اقلیم تقسیم می‌شد و همانند یک سینی تصور می‌شد که سلسله کوه قاف آن را احاطه کرده‌است تا آب دریاها از آن به بیرون نریزند. هفت دریا عبارت بودند از دریای فارس، دریای روم، دریای هند، دریای مازندران، دریای قلزم، دریای اقیانوس و دریای زنگبار.
این کتاب به ۴۰ زبان زنده جهان برگردان شده‌است. نخستین برگردان آن به زبان انگلیسی بوده، سپس به زبان فرانسوی و به زبان پرتغالی برگردان شده‌است.
ابن بطوطه در طول سفر خود به مدت 9 سال سمت قاضی القضاتی پادشاه هند را داشت و پس از بازگشت از سفر خود به شهر فاس به دستور سلطان المرینی قاضی القضات شهر فاس گردید وتا پایان زندگانیش در این سمت ماند.
ابن بطوطه فردی بخشنده، نیکوکار و مهمان دار بوده. وی در سال ۷۷۹ هجری قمری در شهر فاس بدرود حیات گفت.
وی در مسیر سفر خود چهار بار به ایران سفر کرده و در این چهار بار به اصفهان هم قدم گذاشته.
در مورد سفر خود از ایذه به اصفهان می نویسد:
«روز دهم به مدرسه ای رسیدیم که کریو الرخ نامیده می شد. این منزل آخرین نقطه زیر حکومت اتابک بود و از آن پس مسافرت ما در زمین پهناور و پر آبی آغاز شد که از مضافات شهر اصفهان به شمار می رود. در این طریق نخست به شهر اشترگان رسیدیم. اشترگان شهری است نیک و پر آب و دارای باغها، مسجد زیبایی نیز دارد که آبی از وسط آن می گذرد. سپس به شهر فیروزان رفتیم که شهری کوچک است و نهرها و باغها و درخت ها دارد.»(ترجمۀ سفرنامۀ ابن بطوطه، محمد علی موحّد، ص 117)
ابن بطوطه بعد از اشترگان* و فیروزان از قریه بزرگ نَبلان که بر روی رودخانه ای عظیم ساخته شده عبور می کند و بعد از اقامت در شهر اصفهان به سمت شیراز حرکت می کند.
یعنی در واقع ابن بطوطه سیّاح مسلمان در مسیر سفر خود از سمت فلاورجان کنونی وارد اصفهان شده و از آن سمت راهی شیراز گردیده و متأسّفانه هیچ گونه عبوری از شهرهای شمالی استان اصفهان کنونی نداشته...
محمد تقی معینیان در کتاب میمه شهری ناشناخته در حاشیۀ کویر مدّعی گردیده که ابن بطوطه در سفر خود در میمه از مسجد جامع میمه دیدن کرده. 
معینیان در صفحۀ 106 کتاب خود در سطر 19 چنین می نویسد:
«مسافرت ما در زمین پهناور و پر آبی آغاز شد که از مضافات شهر اصفهان به شمار می رود. در این طریق نخست به میمه رسیدیم، روستایی نیک و دارای باغهای انگور و قنوات متعدد و مسجدی زیبا یافتیم که نهر آبی از وسط آن جاری بود» (اینجا)(اینجا)(اینجا)
مشاهدات ابن بطوطه در این سفر 29 ساله از منظر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، ادبی و... قابل تأمل است و می تواند در زمینه های مختلف یاریگر نویسندگان و محققین باشد.
گوشه هایی از این سفرنامه را در نوشته های دیگر خود ذکر خواهم کرد.

کتابشناسی کتاب رحلة ابن بطوطة                                    


پی نوشت

- دوگانه= نماز صبح، نماز دو رکعتی...
- اشترگان= از توابع فلاورجان...

موضوعات مرتبط: ادبیات ، تاریخ ، وزوان-میمه

تاريخ : جمعه سی ام تیر ۱۳۹۱ | 17:19 | نویسنده : سيدرضا حسيني پور |